Konu: RTÜK’ün Roman Vatandaşlara Yönelik Ayrımcılık ve Nefret Söylemi Konusundaki Çalışmaları Hakkında Bilgi Talebi
Sayın Yetkili,
Türkiye’de Romanların toplumsal hayata tam ve eşit katılımını sağlamak amacıyla 2022-2030 Roman Strateji Eylem Plan yürürlüğe girmiş olup, bu kapsam bazı çalışmalarda öngörülmüştür.
Bu bağlamda, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) olarak, medyada Romanlara yönelik ayrımcılık, ötekileştirme ve nefret söylemini önlemeye yönelik hangi çalışmaların yürütüldüğüne dair bilgi talep etmekteyiz. Özellikle, RTÜK’ün:
1. Romanlara yönelik ayrımcı veya nefret içeren yayınlar konusunda yaptığı denetimlerin sayısı ve içeriği hakkında bilgi verebilir misiniz?
2. Ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde, RTÜK’ün nefret söylemiyle mücadelede aldığı önlemler ve yaptırımlar nelerdir?
3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) 14. maddesi (Ayrımcılık Yasağı), BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi 20. maddesi (Nefret Söylemi Yasağı) ve Avrupa Konseyi’nin 2001 tarihli Irkçılık ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Eylem Planı çerçevesinde RTÜK’ün yükümlülükleri doğrultusunda hangi adımlar atılmıştır?
4. Romanlara yönelik medya temsillerini izleme, ayrımcı söylemleri tespit etme ve bunlara karşı harekete geçme konusunda RTÜK’ün özel bir mekanizması bulunmakta mıdır?
5. Romanlara yönelik olumsuz temsillerin önlenmesi amacıyla medya kuruluşlarına yönelik eğitim, rehberlik veya farkındalık çalışmaları yapılmakta mıdır?
Bu konular hakkında 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında tarafımıza bilgi verilmesini rica ederiz.
Talep ederim.
Roman Stratejisi ve Eylem Planı İzleme
Bağlantısal İnsan Hakları
Genel Politika Alanları
Başvuru Tarihi
25 Mar 2025
Yanıt Veren Kurum
RADYO VE TELEVİZYON ÜST KURULU BAŞKANLIĞI (RTÜK) > İZLEME VE DEĞERLENDİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI
Cevap
Sn. İlgili,
Demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenleyen 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında elektronik posta yoluyla tarafımıza iletmiş olduğunuz 25.03.2025 tarihli bilgi edinme başvurunuz incelenmiştir.
Başvurunuzda, RTÜK'ün Roman Vatandaşlara Yönelik Ayrımcılık ve Nefret Söylemi Konusundaki Çalışmaları” konusu ile ilgili birtakım sorulara cevap talep edilmiştir.
4982 sayılı mezkûr Kanun’un “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7. maddesinde “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır.” hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda başvurunuzda Kurumumuzda bulunan herhangi bir bilgi veya belgenin talep edilmediği görüldüğünden bilgi edinme başvurunuz reddedilmiştir. Bununla birlikte başvurunuz dilekçe olarak değerlendirilmiş ve aşağıdaki şekilde cevap verilmiştir:
6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun ile radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi görevi Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’na verilmiştir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, programları yayınlandıktan sonra ilgili Kanun hükümlerine uygunluk açısından denetlemekte olup, Üst Kurulun programlara yayından önce müdahale etme veya programları yayından kaldırma yetkisi bulunmamaktadır.
Yayınlar, Üst Kurul uzmanlarınca titizlikle takip edilmekte ve Kanun hükümlerine aykırı yayınlar için rapor düzenlenmekte, bu raporlar ve yayın kopyaları Üst Kurulca değerlendirilerek, gerektiğinde aynı Kanunun 32’nci maddesi hükümlerine göre kuruluşlara uyarı, idari para cezası, program durdurma, geçici yayın durdurma ve yayın lisansı iptali cezası şeklinde müeyyideler, hukuki sürecin tamamlanması ile uygulanmaktadır.
Üst Kurul şikâyet esaslı değil, resen denetim yapmakla birlikte, şikâyetler de titizlikle incelenmektedir. Başvurunuzda sözü edilen türden dizi, film ve program yayınları da yukarıda açıklanan prosedür çerçevesinde takip edilmekte olup, ilgili Kanun’da yer alan yayın ilkelerine aykırı bir hususun tespit edilmesi durumunda rapor düzenlenmektedir. Üst Kurul tarafından verilmiş olan müeyyide kararlarına www.rtuk.gov.tr adresindeki Üst Kurul Kararları bölümünden ulaşılabilmektedir.
Öte yandan tarafınızca yayın kuruluşunun, ortak denetim ile öz denetim mekanizmalarının oluşturulması, izleyici ve dinleyicilerden ulaşan şikâyetlerin değerlendirilip kuruluşun yayın kuruluna sunulması ve sonuçlarının takip edilmesi amacıyla oluşturulan izleyici temsilciliğine yapılacak başvurunun da dikkate alınacağı düşünülmektedir. İzleyici temsilcilerinin iletişim adreslerine www.rtuk.gov.tr adresinde bulunan “İzleyici-Dinleyici/Yayın Denetimi” başlığı altında yer alan “İzleyici Temsilciliği” bölümünden ulaşabilirsiniz.
Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nun 13. maddesinde "Bilgi edinme istemi reddedilen başvuru sahibi, yargı yoluna başvurmadan önce kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurula itiraz edebilir... Kurula itiraz, başvuru sahibinin idarî yargıya başvurma süresini durdurur." hükmü kapsamında reddedilen bilgi taleplerinize ilişkin Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kuruluna (https://bedk.adalet.gov.tr/) işbu yazının tarafınıza tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde itiraz hakkınız bulunmaktadır. Ayrıca itiraz yolu dışında işbu yazının tarafınıza tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava açma hakkınız bulunmaktadır.
Bilgilerinize sunulur.