Ayrıca Engelli Hakları Komitesi Türkiye’nin ilk raporuna ilişkin “Nihai Gözlemler”inde [44]; afet riskini azaltıcı tedbirlerin alınmasında engelliler için bir strateji belgesi ve eylem planının olmamasına ilişkin kaygılarını ifade etmiş ve devlete afet ile ilgili süreçlere engellilerin katılımının sağlanması, afet sonrası hizmetlerin planlanmasında engellilerin ihtiyaçlarının dikkate alınması tavsiyesinde bulunur. [45] Doğal afetlere insan hakları temelli yaklaşım devletlere afet öncesi, afet zamanı ve sonrasında sorumluluklar yüklemektedir. Risk azaltma ve afet önleme çalışması kapsamında afet öncesinde riskli her durum bakımından doğal afetlerin yol açabileceği potansiyel olumsuz sonuçları önlemek ve/veya hafifletmek için her türlü önlemi de almakla yükümlüdür. Afetlere karşı hazırlıklı olmak, riskleri azaltma önlemlerini almak ve afet yönetimi kapasitesini güçlendirmek, İyi planlanmış ve etkili bir afet yönetimi ve müdahale stratejisi hazırlamak, geliştirilen stratejinin gerektiği ekipmanı ve insan kaynağını hazırlamak, riskli bölgelerde altyapıyı güçlendirmek ve afet bilincini artırmak bu kapsamdaki devlet yükümlülüğünün ana eksenleridir. Doğal afetler, yaşam hakkı dahil olmak üzere tüm insan haklarını etkileyen sonuçlar üretebilirler. Afetler sırasında insan haklarına saygı gösterilmesi ve korunması afet müdahalesinin ana eksenini oluşturmalıdır. Afetler sırasında devletler insanların yaşam hakkının korunması ile yükümlüdür. Kurtarma operasyonları için arama-kurtarma ekipleri ve, itfaiye, sağlık hizmetleri için alanların yaratılması, tıbbi malzeme sağlanması ve yeterli sayıda sağlık personelinin görevlendirilmesi önceliklendirilmelidir. Afete uğrayan insanların temiz su, gıda, giyim, ilaç, geçici barınma vb. temel ihtiyaçlarının karşılanması için sürdürülebilir, hızlı ve etkili bir insani yardım organizasyonu oluşturmak, temel ihtiyaçların karşılanmasında dezavantajlı gruplar için özel önlemleri almak devletlerin yükümlülüğüdür. 43) https://www.esithaklar.org/2019/04/bm-engelli-haklari-komitesi-nihai-gozlem-raporu-2019/ 44) BM Engelli Hakları Komitesi – Nihai Gözlem Raporu 2019, sy.5, https://www.esithaklar.org/2019/04/bmengelli-haklari-komitesi-nihai-gozlem-raporu-2019/ 45) https://uclg-mewa.org/uploads/file/748e86d91ae4409e9188794ddb6c004d/Sendai_TR.pdf 33